Таталбар

♥ 2006-12-13 - Чонын хэлсэн үг

өмнөтгөлд: Burnak андын бичлэгийг соёрхоно уу. Burnak-d амжилт хүсье.

 


Говь-Алтайд чоно галзуурсан бололтой

Б.ТӨГС (2006.11.03)

Тус аймгийн Тонхил суманд галзуурсан байж болзошгүй чоно хүн рүү дайрчээ. Нутгийн иргэд сэжигтэй чоныг өнгөрсөн сарын 31-нд устгасан байна.

Үхсэн чонын цуснаас дээж авч шинжилгээнд явуулсан аж. Чоныг галзуурсан  эсэхийг шинжилгээгээр эцэслэн тогтоогоогүй байгаа ч 200 гаруй мал, арав орчим нохойд вакцин тарьжээ. Шинжилгээний хариу ирэх долоо хоногт гарах юм байна.


… … …

by. Burnak

 

Чонын сүнс тэнгэрт халив. Бурхадын өмнө очоод диваажин, тамын алинд илгээхийг нь шийдэх үед ийн өчиж байна гэнэ:

 

“Замаар явсан зантгар толгой

Зайдсанд хууртсан мангуу толгой” гэдэг шиг

Хөвчөөр явсан хөх “нохой” би

Хүмүүст “пойлдуулаад” амиа алдлаа

 

Газар өшиглөн гүйж явах хувь дуусч

Гандуухан саарал арьсаа хуулуулан

Буруу зөвөө шийдүүлэхээр

Бурхадын өмнө зогсож байна, би

 

Урт түүх өчье, гэвч

Урьдаар нэг л юм тохиръё

Галзуу гэдэг нь худлаа

Гансарсан байсан нь үнэн гээд

 

Бусдыг нь та нар өөрсдөө сонсоод

Буруу зөвийг нь шүүгээрэй

Эхийн хэвлийд бий болсноос хойш

Энд иртэл юу болсныг галзуу биш эрүүл ярьсуу, би

 

Долоон жилийн өмнөсөн

Долоон ес дундаа явахад

Алтайн уулсын хүйтэн суганд

Аав, ээж хоёр намайг “хийсэн” гэдэг

Аав чоно, ээж согоо байсан бол

Ар Монголд хаан суух байлаа

Аз дутаж хоёулаа чоно байсан учир

Адгийн би бэлтрэгээр амьдралаа эхэлсэн

 

Хаврын дунд сард нүд “битүү” амьтан

Хатан ээжээ зовоон байж

Ганцаараа ч биш, тавуулаа

Газар нүхэнд төрсөн гэдэг

 

Нүд нээж, явахчаан аядах үед

Нүхний үзүүрт гэрэл харагдсан

Эхийн сүү цагаан байсныг

Энэ хорвоо өнгөтэй юм гэдгийг мэдсэн

 

Алтан нар хэнийг ч ялгадаггүй

Айхтар шударга хорвоод төрж гээд

Амаа олохгүй идэнгээ

Алингаа мартаад тоглох гэтэл биш байж

 

Авдранд хураасан хүнсгүй

Алаад идэх малгүй

Аль бүхнээс булаан байж амь зуух

Араатны зулзага болон төрсөн байж

                       

Бид тавын бие өсөх гэж хурдан

Бэлтрэг “угжих” эхийн эцэх бүр ч хурдан

Бор гэдэс цадахгүй хонох өдөр олон

Буурал аавын минь дайсан бүр ч олон

 

Цагаан сүүний “сав” хоосорч

Цагийн эрхээр мах гэгчид орлоо

Сүү элбэг хэвээрээ байсан бол

Сүүлд аминд хүрэх маханд юунд орох билээ, би

                                         

Авчирсныг нь иддэг байлаа

Авчрахгүй бол өлсдөг байлаа

Араа шүд ургаж, бяр мэдрэгдэвч

Алгын чинээ хулгана ч барьж чаддаггүй

 

Анд төгс сургана гэж байсан аав минь

Арван долоон хоногтой дээр минь

Айхтар их цус гоожуулж ирээд

Алаг цэцгэнд хэвтээд босоогүй юм

 

Аргалийн мах идүүлнэ гэж гарсан аав минь

Аргаа барахдаа айлын хонь руу дөхөж яваад

Хурдан буутай малчинд нь “баригдсан” гэдгийг

Холоос харсан чоно ах хожмоо надад хэлсэн юм

 

Хэдэн зулзагадаа тарвага дандаа өгөхөөр

Хааяа ч гэсэн шинэ юм амсуулъя гэж

Хайр, хяслан хоёрыг уралдуулж аз туршсан

Хангайн амьтан тэгээд дууссан юм

 

Ингээд бид тавуулаа ижийгээс өөр түшиггүй

Илүү гэхээсээ дутуу юм ихтэйгээр

Эхний цастайгаа учирч

Өвөл гээчид бэлтгэсэн юм

 

***

 

Үхсний араас үхэлгүй, өлсгөлөн ч амьд яв

Үхсэн “мах” идэхгүй, өөрөө л “гаргаж” ав

Бэлэн гээд бэлчээрт буй мал руу гэтэв

Бэрх ч гэсэн уулнаасаа хоолоо ол гэж

 

Зайтайхан гөрөөлөхөөр бол

Заавал шөнөөр яваад

Ургах нарнаас өмнө буцаж

Ууландаа л унтаж байгаарай гэж

 

Ульсан болгон нөхөр биш

Улай болгон хүнс биш

“Боссон” болгон овоо биш

Бодолгүй бүү ойрт гэж

 

Зуудаг шүдэндээ биш

Зугтах хөлөндөө итгэж бай

Хүн гэдэг “чоно”-оос хол яв

Хүй нэгдлээс хойш бид өстэй юм гэж

 

Амиа эхлээд аргалж сур

Алдалгүй гишгэж сур

Арга мэх чинь хүрвэл

Алаг үрсээ хорвоод үлдээ гэж

 

Хүйтэн ч гэсэн өвөл “болзож”

Хүчтэй нь хүчтэйтэйгээ нөхцөж

Чоно шиг амьдарч чад

Чоно шиг бас үхэж чад гэж

 

Баруун шагайндаа хавхны сорвитой

Барагийн “эр”-ээс дутахгүй золбоотой

Хашир нь дэндсэн ижий минь

Хайрт бэлтрэг бидэндээ байнга сануулна

***

                

Намар нартайгаа буцаж

Нагай мөндөлтэйгээ ичлээ

Буутай “чоно” үзэгдэх нь ихсээд

Буга согоо ч дайжаад явчихлаа

 

Хувийн өмчгүй бид

Хурга ишиг алсаас харж шүлсээ гоожуулна

Хурц гэрэлтэй машинууд холхиод

Харанхуйд ч тийшээ ойртох аргагүй

 

Төлөх долларгүй бидэнд

Тэх, угалз уулнаас унагах зүүд

Барьцаанд тавих юмгүй хойно

Баруун айлаас хонь зээлэх мөрөөдөл

 

Арван хоног өлөн явахаар

Араанаас шүлс гарахаа больдог юм билээ 

Бусдаас булааж идэхгүй юм бол

Бурхан руу эрт явчих гээд байдаг юм билээ

 

Аавын мөртэй уулнаасаа буугаад

Айлын хороо эргүүлдэж анх үзлээ

Хамаатан саднаа эрт мартсан

Халтар ноход нь идчих гээд хэцүү

 

Ээжийн үнэтэй үгнээс зөрөөд

Энгэрт бэлчих хонинд гэтэж үзлээ

Хон хэрээ дээгүүр нисэж “ховлоод”

Хоншоор хуулуулчих гээд үнэн хэцүү

 

Хашдаггүй юм байна гээд

Халтар азаргатай адуу “манаж” үзлээ

Мань мэтэд нь ахадмаар ажил аж

Маань уншчих гээд бүр хэцүү

 

***

 

 

 

Давааны цаана зэм байна гэхээр нь

Даруулгагүй нэг чоныг дагаад навсганалаа

Хүрээд тойрч амжаагүй байхад

Хапп гээд хавх буучихлаа

 

Дагуулж ирсэн дааган чоно

“Дах”-аа сэгсийлгээд уул даван одов

Айсан бид ар араасаа цуваад

Арын мод руу яаран зугтав

 

Тавуул яваад дөрвүүл эргэж ирснийг

Тархигүй зан гаргаж, хавх “эргэснийг”

Ухаант ээждээ хэлэлгүй гүрийлээ

Ульж ульж ээж минь мэгширлээ

 

Үүр цайгаад удаагүй байхад

Урд зүгт буун дуу хадсан юм

Бусдаасаа том гэгддэг тэр минь

Бурханы оронд одсон юм

 

Хэрэг хийсэн бидний нүд

Хүнийх шиг ойртон бүлтгэнэж

Энэ хорвоо хатуу байна уу гэх

Эхийн асуултад толгой дохилоо

 

Талийгаачийн хэвтэр хоосорч

Тэр талаас хүйт даах шиг болж

Элэг бүтэн л байвал

Энэ бие өлсөх юу ч бишийг ойлгож билээ

 

***

 

Өвөл дундаа орсон цагсан

Өмссөн “дээл” гангарсан үесэн

Уулнаас буудаг замаараа буугаад

Ууланд ирдэг замаараа ирж явлаа

 

Эх минь зогтуслаа

Энэ нэг л бишээ гээд алсыг ширтлээ

Унаганы мах дүүртлээ чихсэн бид

Улаан нүдлэчихээд урд нь гарч байж зогслоо

 

Буун дуу ямар чангыг

Бурхан та мэдэх үү

Бутны цаанаас гарсан тэр чимээ

Бут үсэрсэн бидэн дээр ирсэн юм

Газрын өөд зугтаж явахад

Гайтай тэр чимээ дахиад гарсан юм

Улаан суган дундуур минь гараад

Урдах хаданд туссан юм

 

Ухаан жолоогүй амьтан

Уулын амаар давж амжлаа

Бодсоныг бодвол харин гайгүй

Бүгд тэгэхэд мэнд ирсэн юм

 

Нүүж ирсэн айлын улаан дээлт залуу

Нуугдаж байгаад муу буудсан нь тэр аж

Дахиж тэр замаар заяа нь буу яваарай гэж

Далаа долоон ээж минь үүрэгдэв

 

***

 

Болдогсон бол бор халзан хонь үржүүлээд

Болзоонд явахдаа л “гэр”-ээс гарч байхсан

Айлын юм хулгайлж ад үзэгдэлгүй

Аминд аюулгүй амьдрахсан гэж бодогддогсон

 

Тийм хувь заяасан билүү, Бурхан та

Тэнцүүхэн идэж бай гэж хэлсэн үү, хүмүүст та

Булаахаа хүрвэл хүн биднээс шуналтай

Булзахаа хүрвэл бүр их зальтай

 

Нийгмийн мал идчихээрээ

Нийлүүлээд надад тохно

Өлдүүлж, турааж үхүүлчихээрээ ч

Өлөн над руу чихнэ

 

Өөрийн юмаа харамлах мөртөө

Өрөөлийн юмыг минийх л гэнэ

Арьс үс, аль бүхнийг минь авах гэж

Араатай машин унаад хөөнө

 

Тээр жил биднийг төрүүлснээс жил хагасын дараа

Төрсөн уулаа “тэвэрч” явсан ээжийг минь

Ар үргээсэн анчид арьснаас нь салгаад

Арван мянгаар арилжсан гэдэг

                 

Бидний дөрвөн бэлтрэг чонын зэрэгт хүрээд

Бие биенээ түшин амьдарч эхлэх үед

Хэрэгт дуртай нэгэнд минь “гэрэл гайхуулж” байгаад

Хэрээстэй “дуран” духанд нь тааруулсан юм

 

Ховор хийцтэй шагай нь чимэгхэн болоод

Холестрин багатай мах нь хуушуур болоод

Аман хүзүү нь айлын хашаанд

Арьс нь дэлгүүрт өлгөгдөөд дууссан даа

 

***

 

Шороотой, гантай зун боллоо

Шог шог гэх тарвага алга боллоо

Айлын малнаас өөр амьд амьтан

Алтай нутагт үгүй боллоо

 

Үс ноос гэж өрвийсөн гурав

Үнэг шиг арчаагүй царайллаа

“Дархан бэр” ээжийнхээ таван эр үрээс

Даруй хоёр нь үгүй болжээ

 

Өөрсдийгөө яая гэж байж

Өрөөлд ажил удаж “хүүхэд хийх” гэсэнгүй

Бүсээ чангалаад бөлдгөө хумиад

Бүрзийсэн гурав шогших боллоо

 

Царцаа идэж ходоодоо дүүргэн

Цаашид яах нь бүрхэг амьдарлаа

Бүлэглэж байгаад ганц хурга хулгайлбал

Бүтэн долоо хоног ууланд ногоорно

 

Сүүлтэй чоно биднээс биш

Сүүлгүй “чоно” сайн эрсээсээ харамлаад

Машинаа унаад адуугаа манах

Малаа дагаад мал болох шахсан даа

                      

Дахиад л нэг намар, өвөл ирлээ

“Дах” гангарах цаг болсон байтал

Шар ноосноосоо салж өгдөггүй

Шаргын говь шиг өнгөтэй юм гүйлдэж байлаа

 

Шар ноостой хатах юу ч биш

Шалдан ч гэсэн эрүүл байх сайхан аж

Хажуу уулын хоёр чоно

Хамуураад халуураад хэрэг алга

 

Цан дуугаргаж үргээгээд тэр үү

Цатгалдаж эрт таргалаад тэр үү

Эрдэм сураагүй бид юу мэдэх вэ

“Элгээ тэврээд” хөлдөөд үхснийг нь сайн мэдэж байна

 

***

 

Од түгсэн тэр шөнө

Орчлон ямар үзэсгэлэнтэй байв аа

Буу агссан тэр хүмүүсийн

Бодол ямар муухай байж вэ

 

Гурайтаагүй ч цатгалдаагүй гурав

Гуу дагаад шогшиж явлаа

Алсад үнэртэх “адууны мах”

Арааны шүлс үйлдвэрлэх аж

 

“Бор хацарт” урд гарчихсан

“Болдоггүй саарал” ард дагачихсан

Нүд худал хамар үнэн гээд

Нүүдлийн шувуу шиг цувж явлаа

 

Гуу тэгшрээд талтай золгуулав

Гурван том чоно “ил гарав”

Алсад моторын чимээ гарч

Амь хутганы ишин дээр ирлээ

 

Харанхуй шөнө биднийг хэн харах вэ

Харгана таарвал нуугдаад хэвтье гэлээ

Бодсоноороо нуугдах гэтэл

Бор халтар туулай өврөөс босоод гүйв

 

Бариад идчихье гэвч

Барааны газраас гялалзах гэрэл үнэн аймаар

Туулайнаас болж амиа өгөхгүй гэж

Тулгамдсан шуналыг дор нь дарав

 

Тэр харин алдаа байсан байна лээ

Тэр дор нь тас татаад идчих байсан байна лээ

Нөгөө муу дэлдэн чинь машинд баригдаад

“Нуувчинд” суусан бидэн рүү чиглээд зугтаав

 

Ар өврөөс нь гэрэл тусгасан

Аймаар дуутай хоёр тэрэг бидэнд тулав

Туулай хөөж явсан тэдний өмнөөс

Тугал шиг гурван волк босоод ирэв 

Сэтгэгдэл vлдээх ! :: Найздаа илгээх !

♥ 2011-05-03 - nice

Бичсэн: Зочин
сэтгэгдэл төрж байна. Сайхан бичсэн байна.
Холбоос Устгах Сэтгэгдэл vлдээх !

♥ 2008-11-29 -

Бичсэн: xvv
өө хөөрхий өнөөдөр л нэг тухтай уншив.. аймар бичжээ...
Холбоос Устгах Сэтгэгдэл vлдээх !

Тухай

таталбар

Links

Нvvр
Хувийн мэдээлэл
Хуучин бичлэгvvд
Найзууд
Миний тэмдэглэлийн RSS

Найзууд

8-р хуудас. Нийт 55 хуудас байна.
Ємнєх хуудас | Дараагийн хуудас



:-)
 
xaax